TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM VE SINAV SÜRECİ

Doç. Dr. Mehmet Kaya

• Tıp eğitimi; bilimsel düşünmeyi, insanı bütüncül değerlendirmeyi, etik sorumluluk almayı, klinik karar verebilmeyi ve mesleki olgunluk kazanmayı hedefleyen kapsamlı bir eğitim sürecidir.
• Türkiye’de tıp fakültesi eğitimi 6 yıl sürer. Bu 6 yıllık süreç, temel olarak üç ana döneme ayrılabilir:
  • 1. Temel tıp bilimleri dönemi
  • 2. Klinik bilimler ve staj dönemi
  • 3. İntörnlük dönemi
• Her tıp fakültesinin eğitim modeli, sınav sistemi ve ders dağılımı farklı olabilir. Ancak genel yapı çoğu fakültede benzer mantıkla ilerler.

1. TEMEL TIP BİLİMLERİ DÖNEMİ

• Fakültenin birinci, ikinci ve üçüncü sınıflarındaki ilk 3 yılı kapsar. Bu dönemde insan vücudunun normal yapısı, işleyişi, hücre ve doku düzeyindeki özellikleri, biyokimyasal süreçler, mikrobiyolojik etkenler, hastalıkların temel mekanizmaları ve ilaçların etkileri öğrenilir.
• Tıp fakültesinin ilk yılları, hekimliğin bilimsel temelini oluşturur. Bu dönemde öğrenciler çoğunlukla teorik dersler, laboratuvar uygulamaları ve bazı fakültelerde erken klinik temas programları ile eğitim alır.
• Bu dönemde görülebilecek başlıca dersler şunlardır:

Komite ve Sınıf Geçme Sistemi 

• Birçok tıp fakültesinde klasik ders sistemi yerine komite sistemi uygulanır. Komite sistemi, belirli bir konu veya organ sistemi etrafında farklı derslerin bir araya getirildiği eğitim modelidir.
• Örneğin 2. Sınıfta  “Dolaşım ve Solunum Sistemi Komitesi” içinde şu dersler birlikte işlenebilir:
  • Anatomi
  • Fizyoloji
  • Histoloji
  • Biyofizik
• Bu sistemin amacı, öğrencinin bir organ sistemini farklı yönleriyle bütüncül olarak öğrenmesini sağlamaktır. Böylece kalbin anatomisi, fizyolojisi ve histolojisi birbirinden kopuk değil, bağlantılı şekilde öğrenilir.
• Komite Sınavları Nasıl Yapılır?
  • Komite sonunda genellikle çoktan seçmeli test şeklinde teorik sınav yapılır. Bu sınavlarda, komite boyunca işlenen tüm derslerden belirli oranlarda soru gelir. Her dersin soru sayısı, genellikle o derse ayrılan teorik ders saatiyle ilişkili olabilir.
  • Fakültelerde komite sınavları genellikle şu bölümlerden oluşur:
    • Teorik sınav
    • Pratik veya laboratuvar sınavı
    • Ödev, sunum veya küçük grup çalışması değerlendirmesi
  • Komite sınav notu, ilgili komitede teorik sınav notu, pratik sınav notu ve diğer değerlendirme yöntemleri ile elde edilen puanların belli katsayılarla çarpılmasıyla elde edilir.
  • Her fakültenin ölçme-değerlendirme sistemi farklı olduğu için öğrencilerin mutlaka kendi fakültelerinin eğitim-öğretim ve sınav yönetmeliğini dikkatle incelemesi gerekir. Eğitim sistemi ile ilgili bazı bilgiler sitemizin “Tıp Fakülteleri” kısmında yer almaktadır.
• Final ve Bütünleme Sınavları
  • Komite sınavlarının yanında yılsonunda genellikle final sınavı yapılır. Final sınavı, yıl boyunca işlenen tüm konuları kapsayan genel bir değerlendirmedir.
  • Tıp fakültesinde, yıl içinde yapılan komite sınav notlarının ortalamasının belirli bir katsayıyla (genellikle 0,6) çarpılmasıyla elde edilen puan ile final sınavı puanının belirli bir katsayıyla (genellikle 0,4) çarpılmasıyla elde edilen puan toplanır. Bu toplam dönem başarı notudur.
  • Dönem başarı notu 60 puan ve üzerindeyse bir üst sınıfa geçilir. 60 puanın altında olursa bütünleme sınavına girilir. Bütünleme sınavı final sınavı yerine geçer. Bütünleme sınavı sonucunda da dönem başarı notu 60 puanın altında olursa öğrenci sınıf tekrarına kalır ve 1 sene kaybeder.
  • Bazı fakültelerde yıl içi komite sınav notlarının ortalaması belirli bir seviyenin üzerindeyse öğrenci finalsiz geçebilir. Bazı fakültelerde ise final sınavına girmek zorunludur.
• Pratik Sınavlar Neden Önemlidir?
  • Tıp fakültesinde yalnızca teorik bilgi yeterli değildir. Öğrencinin gördüğünü tanıması, mikroskopta dokuyu ayırt etmesi, anatomik yapıyı gösterebilmesi, laboratuvar verisini yorumlayabilmesi veya klinik beceri uygulayabilmesi beklenir. Bu nedenle pratik sınavlar tıp eğitiminin önemli bir parçasıdır.
  • Örneğin:
    • Anatomi pratik sınavında öğrenciden bir kemik, kas, sinir veya damar yapısını tanıması istenebilir.
    • Histoloji pratik sınavında mikroskop görüntüsü üzerinden doku veya hücre tipi sorulabilir.
    • Mikrobiyoloji sınavında preparat, kültür, boyama yöntemi veya etken özellikleri değerlendirilebilir.
    • Klinik beceri sınavlarında ise tansiyon ölçme, damar yolu açma, hasta öyküsü alma veya fizik muayene basamakları sorgulanabilir.
    • Pratik sınavlarda başarılı olmak için yalnızca kitap okumak yeterli değildir. Laboratuvarlara aktif katılmak, görsel materyalleri tekrar etmek ve uygulamalı öğrenmeye önem vermek gerekir.

2. KLİNİK BİLİMLER VE STAJ DÖNEMİ

• Fakültenin dördüncü ve beşinci sınıflarını kapsar. Öğrenciler artık hastane ortamında hasta görmeye, klinik branşları tanımaya ve hastalıkları pratik yönleriyle öğrenmeye başlar.
• Öğrencinin hastalarla daha fazla temas ettiği dönemdir. Bu yıllarda öğrenciler farklı klinik branşlarda staj yapar.
• Fakültelerin büyük bir kısmında 4. sınıfta “Dört Büyük Staj” olarak ifade ettiğimiz stajlar yer alır. Bu stajlar:
  • İç Hastalıkları
  • Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
  • Genel Cerrahi
  • Kadın Hastalıkları ve Doğum
• Bu dört stajın dışında özellikle dahiliye stajı sonrasında kardiyoloji ve göğüs hastalıkları stajlarıda sıklıkla yer almaktadır.
• Bu dört büyük stajın süresi genellikle 1,5 ile 2,5 ay arasında değişmektedir.
• Fakültede 5. sınıfta ise “Küçük Stajlar” olarak tanımladığımız süresi 1, 2 veya 3 hafta olabilen stajlar yer almaktadır.  Bu dönemdeki yer alabilen stajlar:
  • Nöroloji
  • Psikiyatri
  • Beyin ve Sinir Cerrahisi
  • Çocuk Psikiyatrisi
  • Enfeksiyon Hastalıkları
  • Ortopedi
  • Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon
  • Kulak Burun Boğaz Hastalıkları
  • Göz Hastalıkları
  • Dermatoloji
  • Plastik Cerrahi
  • Üroloji
  • Kalp ve Damar Cerrahisi
  • Göğüs Cerrahisi
  • Çocuk Cerrahisi
  • Radyoloji
  • Nükleer Tıp
  • Adli Tıp
  • Anesteziyoloji ve Reanimasyon
• Staj döneminde yalnızca teorik dersler yer almaz. Öğrenciler aynı zamanda vizitlere ve hasta başı eğitimlere katılır, hasta hazırlar, poliklinik ve servis ortamını gözlemler, vaka tartışmalarında yer alır ve klinik düşünme becerisi kazanmaya başlar.
• Staj Sınavları Nasıl Olur?
  • Staj sonunda öğrenciler genellikle teorik ve pratik değerlendirmeye tabi tutulur. Staj sınavları fakülteden fakülteye değişmekle birlikte şu bölümleri içerebilir:
    • Pratik sınav
    • Çoktan seçmeli veya klasik yazılı formatında teorik sınav
    • Sözlü sınav
  • Staj sınavlarında öğrenciden yalnızca hastalığın tanımını bilmesi değil, klinik yaklaşım geliştirmesi beklenir. Örneğin bir hastanın şikâyetinden yola çıkarak ayırıcı tanı yapabilmek, gerekli tetkikleri seçebilmek ve temel tedavi prensiplerini açıklayabilmek önemlidir.
  • Klinik dönemde özellikle sözlü sınavları meşhurdur. Bu sınavda hocalar 2 veya 3 kişilik jüriler oluştururlar. Staj grubundaki öğrenciler bu jürilere eşit olarak dağıtılır. Jürideki hocalar sınava giren öğrenciye sözel olarak soruyu sorar ve cevabı sözel olarak bekler. Yöntemi nedeniyle sübjektif yönü fazla olan sınavlardır. Staj sınavında farklı değerlendirme yöntemleri kullanılsa da genellikle en önemli aşama sözlü sınavdır. 
  • Staj başarı notu, pratik sınav, teorik sınav ve sözlü sınavın belirli katsayılarla çarpılmasıyla elde edilen nottur. Katsayılar fakülteden fakülteye değişkenlik gösterir.
  • Genellikle staj başarı notu 60 ve üzerinde ise öğrenci stajı geçmiş olur. Öğrenci 60’ın altında alırsa staj bütünleme sınavına girer. Staj bütünleme sınavında da 60’ın altında kalırsa ilgili stajı tekrar eder.
• Temel bilimler döneminde tüm yılı tekrar etme riski varken staj döneminde sadece başarısız olunan stajlar tekrar edilir.   

3. İNTÖRNLÜK DÖNEMİ

•  Tıp fakültesinin son yılı (yani 6. sınıf) intörnlük dönemidir. Bu dönemde öğrenci artık daha aktif görev alır. İntörn doktorlar, öğretim üyeleri ve asistan hekimlerin gözetiminde klinik işleyişe katılır.
• İntörnlük döneminde yapılan rotasyonlar

• İntörnlük döneminde yapılanlar:
  • Poliklinikte gerektiği noktalarda asistan veya hocalara danışarak intörn hekimlerin direkt hasta baktığı fakülteler bulunmaktadır. Bununla beraber poliklinikte daha pasif olunan fakülteler veya fakültelerde bazı rotasyonlar olabilmektedir.
  • Serviste hasta hazırlarlar, hastaların tedavilerini takip ederler.
  • Servislerde günlük vizitlere katılırlar.
  • İntörnlük döneminde genellikle nöbet tutulur. Ayda 7-8 nöbete kadar yoğunluk artabilir.
  • Cerrahi branşlarda genellikle ameliyatlara katılır. Ameliyatlarda sıklıkla ekartör tutma gibi fiziki rol üstlenirler. Asistan veya hoca gözetiminde özellikle ameliyatın sonunda sütür (dikiş) atabilirler.
  • Kan alma, damar yolu açma, sonda takma veya çıkarma, sütür alma  gibi işlemleri uygulayabilir.
  • Hasta dosyalarını takip edebilir.
• İntörnlük döneminde genellikle sınav yoktur. O ayki genel performansa göre anabilim dalı öğretim üyeleri tarafından not verilir. Rutin olarak mesaiye katılan, devamsızlık yapmayan veya hocalarla bir sorun yaşamayan intörn hekimler rotasyonlardan kalma gibi bir sorun yaşamazlar.
• İntörn hekimler intörnlük döneminde maaş alabilmektedirler. Devlet üniversitelerinde asgari ücret seviyesinde 12 ay boyunca maaş verilmektedir. Vakıf üniversitelerinde ise fakülteden fakülteye uygulama değişebilmektedir. Maaş vermeyenler olduğu gibi belli miktarlarda maaş veren fakülteler de vardır.
• İntörnlük, öğrencilikten hekimliğe geçişin en önemli basamağıdır. Bu dönemde teorik bilgiyi pratikle birleştirmek, hasta iletişimini geliştirmek ve ekip çalışmasına uyum sağlamak çok değerlidir.

SONUÇ

• Tıp fakültesi, yoğun ama son derece değerli bir eğitim sürecidir. Bu süreçte öğrenciler yalnızca teorik bilgi öğrenmez; aynı zamanda insan hayatına dokunacak bir mesleğin sorumluluğunu da kazanır.
• İlk yıllarda temel bilimlerle başlayan eğitim, klinik stajlarla hastane ortamına taşınır ve intörnlük dönemiyle hekimliğe hazırlık tamamlanır. Komite sınavları, pratik sınavlar, staj sınavları ve intörnlük değerlendirmeleri bu sürecin önemli basamaklarıdır.
• Tıp fakültesine yeni başlayan öğrenciler için en önemli mesaj şudur: Bu yol uzun olabilir, ancak düzenli çalışıldığında, doğru yöntemler kullanıldığında ve süreç bilinçli yönetildiğinde başarı mümkündür.
• Unutmayın, tıp fakültesi sadece doktor olmak için değil; bilimsel düşünen, etik davranan, insanı anlayan ve sorumluluk alabilen bir hekim olarak yetişmek için vardır.